بررسي تطبيقي تجديدنظر احكام كيفري در حقوق ايران و انگليس

مقدمه

اگر چه در گذشته فرض براين بود که قاضي مصون از خطا و لغزش است و حکم صادره توسط وي عين حق و عدالت مي-باشد. ولي امروزه، اين انديشه و با ارتقاء سطح دانش و آگاهي بشر و به موازات آن ، با توسعه علم قضا و قضاوت ، اعتبار و صلابت پيشين خود را از دست داده است. و اين تفکر ظهور پيدا کرده است که اگر چه لازم است قاضي مشرف به تمام امور باشد با اين حال وي يک انسان است و به حکم انسان بودنش همواره در معرض لغزش و خطا قرار دارد. لذا جايز نيست فرد بي گناه ، به گناه ناکرده اي گرفتار آيد. و مجازات شود و از اين رو ضروري بود ، ترتيبي مقرر گردد و مکانيزمي در جهت اصلاح بي¬مبالاتي ، قصور و يا اعمال نظر قاضي ايجاد گردد. تا بدين وسيله دستگاه عدالت کيفري ، از مسير اجراي عدالت منحرف نگشته و بي¬جهت حقوق و آزادي هاي افراد را به مخاطره نيافکند بدين ترتيب بود که ، زمينه و بستر براي اينکه هر دعوايي بتواند دو بار مورد قضاوت قرار گيرد ، فراهم گشت . به گونه اي که امروز ، تجديد نظر احکام کيفري به عنوان يکي از طرق اعتراض به احکام در نظام هاي حقوقي دنيا و سيستم قضايي اکثر کشورها به رسميت شناخته شده است . و به عنوان يکي از عناصر تشکيل دهنده دادرسي عادلانه و از اصول ارزشمند دادگستري سالم و حقوق بشري محسوب مي¬گردد.
از لحاظ لغوي ، تجديد نظر يعني در امري يا نوشته¬اي -دوباره نظر¬کردن ، و يا نوشته¬اي را مورد بررسي مجدد قرار دادن مي¬باشد . و در علم حقوق منظور از تجديد نظر، دوباره قضاوت کردن امري است که بدواً مورد قضاوت قرار گرفته است. و به عبارت ديگر نوعي مميزي و بازبيني اعمال دادگاه بدوي مي¬باشد.   تأسيس مزبور که يکي از طرق معمول و عادي اعتراض به احکام کيفري محسوب مي گردد. در حقوق ايران، همواره و از زمان تصويب قانون اصول محاکمات جزايي به رسميت شناخته شده بود. و اما پس از انقلاب و با ظهور و شيوع اين انديشه که تجديد نظر احکام برخلاف موازين شرعي مي باشد. ممنوع اعلام گرديد. و بدين ترتيب در طول سالهاي 1361 تا سال 1367 هيچ حکمي قابل تجديد نظر نبود. و احکام صادره از دادگاه بدوي قطعي تلقي مي گرديدند. اما به رغم آن¬همه اصرار بر قطعيت آراء که به نوعي افراطي بودند ديري نپاييد که آن افراط به تفريط منتهي گشت. چرا که از سال 1367 تا کنون مقنن از ديدگاه پيشين خود کاملاً منصرف گرديده و با وضع مقرراتي در اين خصوص ، نه تنها حق تجديد نظر خواهي اصحاب دعوي را مورد پذيرش قرار داده است بلکه قطعيت احکام کيفري را حتي پس از مرحله تجديد نظر مخدوش ساخت.
بنابراين در اين تحقيق بر آنيم تا ضمن تبيين و تشريح رويکرد افتراقي قانونگذار ايراني در زمينه تجديد نظر احکام کيفري ، قواعد و مقررات آن را در پرتو قوانين موضوعه مورد بررسي و مطالعه قرار دهيم. در همين راستا ، با عنايت به اين که يکي از شيوه هاي سازنده و کارآمد جهت اصلاح و تکميل قوانين و ساختار نظام قضايي هر کشوري مطالعه تطبيقي نظام هاي حقوقي ساير کشورها و بهره گيري از دستاوردها و نتايج تحقيقات آنها مي باشد  لذا در اين پايان نامه سعي گرديده است. تا سيستم تجديد نظر حقوق انگليس مورد مطالعه و بررسي قرار گيرد تا بدين وسيله ، خلأها و ايرادات موجود در سيستم تجديد نظر حقوق ايران مورد شناسايي قرار گرفته و با بهره گيري از دستاوردهاي مفيد و علمي ، در راستاي رفع آنها اقدام نمود.

فهرست مطالب :
مقدمه    1
الف) طرح بحث    1
ب) اهميت موضوع و علت انتخاب آن    2
ج) سؤالات پايان نامه    3
د)فرضيات پايان نامه    3
ه)روش تحقيق    4
و)پلان کلي    4
بخش نخست    6
تجديد نظر در احكام كيفري:    6
سير تحول، مفهوم، مباني و آثار    6
فصل اول: فرايند تكوين و تطور تجديدنظر احكام كيفري    7
مقدمه:    7
مبحث اول: سير تكوين و تطور تجديدنظر احكام كيفري در حقوق ايران    8
گفتار اول: تجديدنظر احكام كيفري قبل از انقلاب اسلامي ايران    8
بند اول: قوانين موقتي اصول محاكمات جزايي    9
بند دوم: قانون تسريع دادرسي و اصلاح قسمتي از قوانين دادگستري    11
بند سوم: قانون اصلاح پاره‌اي از قوانين دادگستري    12
گفتار دوم: تجديدنظر احكام كيفري پس از انقلاب اسلامي ايران    13
بند اول: الغاء نظام تجديدنظر احكام كيفري    13
الف: آيين‌نامه دادسراها و دادگاه‌هاي انقلاب    13
ب: لايحه قانوني تشكيل دادگاه‌هاي عمومي    14
ج : قانون اصلاح موادي از قانون آيين دادرسي كيفري    14
بند دوم: احياء نظام تجديدنظر احكام كيفري    20
الف : قانون تعيين موارد تجديدنظر احكام و نحوه رسيدگي آن‌ها، مصوب 1376    20
ب ـ قانون تشكيل دادگاه‌هاي كيفري يك و دو و شعب ديوان عالي كشور، مصوب 31/3/1368    21
ج ـ قانون تجديدنظر آراء دادگاه‌ها    22
بند سوم: وضعيت كنوني تجديدنظر احكام كيفري    23
الف: قانون تشكيل دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب مصوب 15/4/1373    24
ب: قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور كيفري    25
ج: قانون اصلاح قانون تشكيل دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب    25
مبحث دوم: در حقوق انگلستان    27
گفتار اول: فرايند تحول و تطور تجديدنظر احكام صادره از دادگاه جزا    27
گفتار دوم: بررسي فرايند تحول و تطور تجديدنظر احكام صادره از دادگاه صلح (مجستريت)    30
فصل دوم : مفهوم و مباني تجديدنظر    32
مقدمه:    32
مبحث اول: تعريف و ماهيت تجديد نظر    33
گفتار اول: تعريف تجديدنظر    33
بنداول: تعريف لغوي    33
بنددوم: تعريف اصطلاحي    33
گفتار دوم: ماهيت تجديدنظر    34
بند اول: طرق اعتراض به احكام كيفري    34
بند دوم: انواع تجديدنظر    36
الف: تجديدنظر عام    36
ب: تجديدنظرخاص    37
مبحث دوم: مباني تجديدنظر    39
گفتار اول: مباني نظري تجديدنظر    40
بند اول: دلايل موافقين تجديدنظر    40
الف: جايزالخطا بودن قاضي:    40
ب: تضمين حقوق اصحاب دعوي    42
بند دوم ادله مخالفين:    43
الف:  فقدان مبناي صحيح فلسفي و عقلي    43
ب: مردود بودن حكومت يك دادگاه بردادگاه ديگر    44
ج: كاستن از ارزش و اعتبار دادگاه بدوي    45
گفتار دوم: مباني عملي تجديدنظر    46
بنداول: دلايل موافقين تجديدنظر    46
الف: تجديدنظر موجبي براي جلب اعتمادعمومي    46
ب: اثر پيشگيرانه تجديدنظر    46
ج: تجديدنظر موجبي براي وحدت رويه قضايي و هماهنگي بيشتر ميان دادگاه‌ها    47
د: پيش‌بيني سيستم تجديدنظر در نظام‌هاي متمدن دنيا    47
بند دوم: دلايل مخالفين تجديدنظر    47
الف: حكومت سيستم دلايل معنوي    48
ب: عدم امكان از سر گرفتن محاكمه در مرحله پژوهش    49
ج: ناكارآمدي روش متداول در دادرسي‌هاي پژوهشي    50
د: محل وقوع دادگاه تجديدنظر    50
ر: كاهش(تزلزل) اعتبار احكام دادگاه‌ها    51
ز: دلايل جديد در مرحله تجديدنظر    51
س: تجديدنظر موجبي براي بلاتكليفي و ايجاد تسلسل    52
ش: تجديدنظر موجبي براي سوء استفاده    53
فصل سوم: خصوصيات و آثار تجديدنظر    56
مقدمه:    56
مبحث اول: خصوصيات تجديدنظر    57
گفتار اول: تجديدنظر و طرق عادي اعتراض    57
بند اول: تجديدنظر و واخواهي    57
بند دوم: تجديدنظر و پژوهش    60
گفتار دوم: تجديدنظر و طرق فوق‌العاده اعتراض    63
بند اول: تجديدنظر و فرجام    63
بند دوم: تجديدنظر و اعاده دادرسي    64
بند سوم: تجديدنظر و شعبه تشخيص    69
بند چهارم: تجديدنظر و اعتراض از طريق رئيس قوه قضاييه    76
مبحث دوم: آثار تجديدنظر    78
گفتار اول: اثر تعليقي تجديدنظر    79
گفتار دوم: اثر انتقالي تجديدنظر    81
بند اول: بر حسب موضوع مورد اعتراض    83
بند دوم: بر حسب عنوان تجديدنظرخواه    86
الف: تجديدنظرخواهي دادستان    86
ب: تجديدنظرخواهي محكوم عليه    87
ج: تجديدنظرخواهي مدعي خصوصي    90
گفتار سوم: ممنوعيت طرح ادعاي جديد در مرحله تجديدنظر    92
بخش دوم    95
تشكيلات، تشريفات، صلاحيت و نحوه رسيدگي مراجع تجديدنظر    95
فصل اول: ساختار و صلاحيت مراجع تجديد نظر    96
مقدمه:    96
مبحث اول: ساختار مراجع تجديدنظر    97
گفتار اول: مراجع تجديدنظر شكلي    97
بند اول: ديوان عالي كشور    97
الف: قسمت شعب ديوان عالي كشور    99
ب: دادسراي ديوان عالي كشور    100
گفتار دوم: مراجع تجديدنظر ماهوي    104
بند اول: دادگاه تجديدنظر    104
بند دوم: دادگاه جزا    110
مبحث دوم: احكام قابل تجديدنظر و موارد صلاحيت مراجع تجديدنظر    114
گفتار اول: احكام قابل تجديدنظر    114
بند اول: قطعيت و عدم قطعيت احكام    114
بند دوم: اصل تأثير دعوي عمومي و خصوصي بر يكديگر    120
گفتار دوم: موارد صلاحيت مراجع تجديدنظر    121
بند اول: موارد صلاحيت مراجع تجديدنظر شكلي    121
الف: موارد صلاحيت ديوان عالي كشور    122
ب: موارد صلاحيت دادگاه عالي عدالت    130
بند دوم: موارد صلاحيت مراجع تجديدنظر ماهوي    132
الف: موارد صلاحيت دادگاه تجديدنظر    133
ب: موارد صلاحيت دادگاه جزا    137
فصل دوم : شرايط و تشريفات تجديدنظر    139
مقدمه:    139
مبحث اول: تنظيم و تقديم درخواست تجديدنظر    140
گفتار اول: تنظيم درخواست تجديدنظر    140
بند اول: شرايط تنظيم درخواست    140
ب: دادگاه جزا    144
ج: دادگاه عالي عدالت    144
د: ديوان عالي    144
بند دوم: ضمانت اجراي عدم رعايت شرايط تنظيم درخواست:    151
الف: شرايطي كه ضمانت اجراي آن رد فوري درخواست است    153
ب: شرايطي كه ضمانت اجراي آن توقيف درخواست است    153
گفتار دوم: تقديم درخواست    155
بند اول: تكاليف تجديدنظرخواه    155
بند دوم: تكاليف مرجع تقديم درخواست تجديدنظر    158
الف: حالتي كه دادخواست خارج از مهلت تقديم شده باشد.    158
ب:  حالتي كه درخواست تجديدنظر ناقص تقديم شده باشد    158
ج: حالتي كه درخواست تجديدنظر در مهلت مقرر و كامل تقديم شده باشد.    159
مبحث دوم: اشخاص ذي‌حق و مهلت تجديدنظرخواهي    163
گفتار اول: اشخاص واجد حق تجديدنظرخواهي    163
بند اول: محكوم عليه    163
بند دوم : دادستان    165
بند سوم: مدعي خصوصي    166
گفتار دوم: مهلت درخواست تجديدنظر    169
فصل سوم: فرايند رسيدگي و تصميمات مراجع تجديدنظر    173
مقدمه:    173
مبحث اول: فرايند رسيدگي و تصميمات مراجع تجديدنظر ماهوي    174
گفتار اول: فرايند رسيدگي و تصميمات دادگاه تجديدنظر    174
بند اول: اعمال و تصميمات دادگاه تجديدنظر در موارد عدم امكان    175
الف: عودت پرونده به دادگاه بدوي    175
ب: صدور قرار عدم صلاحيت:    175
ج: صدور قرار رد درخواست:    176
د: صدور قرار رد دعوي تجديدنظر    176
بند دوم : اعمال و تصميمات دادگاه تجديدنظر در موارد امكان رسيدگي    177
الف: نحوه رسيدگي دادگاه تجديدنظر    177
1ـ اجراي ترتيبات مرحله بدوي    179
2- اجراي ترتيبات خاص    179
1-2 اخذ تامين مناسب    179
2-2 : ضرورت يا عدم ضرورت تشكيل جلسه و حضور تجديدنظرخواه    181
3-2 : تسهيل حضور زنداني در دادگاه    182
4-2 : قرار تحقيق و معاينه محلي    183
5-2 : استماع ادله جديد    184
ب: تصميمات دادگاه تجديدنظر    186
1ـ تاييد حكم بدوي    186
2ـ تاييد حكم بدوي همراه با اصلاح آن    187
3ـ نقض راي بدوي    188
1-3 : صدور راي از دادگاه فاقد صلاحيت    188
2-3 : صدور راي برخلاف موازين شرعي يا قانوني    188
2-2 : قرار تجديد رسيدگي    191
گفتار دوم: فرايند رسيدگي و تصميمات دادگاه جزا    194
بند اول: فرايند رسيدگي دادگاه جزا    194
بند دوم: تصميمات دادگاه جزا    194
مبحث دوم فرايند رسيدگي و تصميمات مراجع تجديدنظر شكلي    196
گفتار اول: فرايند رسيدگي و تصميمات ديوان عالي كشور    196
بند اول: فرايند رسيدگي و تصميمات ديوان عالي در موارد عدم امكان رسيدگي    196
بند دوم: فرايند رسيدگي و تصميمات ديوان عالي در موارد امكان رسيدگي    197
الف: فرايند رسيدگي ديوان عالي كشور    197
1ـ گزارش عضو مميز    198
2ـ اعلام تخلف به دادگاه عالي انتظامي قضات    198
3ـ عدم دعوت اصحاب دعوي    198
4ـ اخذ نظر نماينده دادستان كل    199
5- ختم رسيدگي    199
ب: تصميمات ديوان عالي كشور    200
1ـ تاييد راي تجديدنظرخواسته    200
2ـ نقض حكم تجديدنظرخواسته    201
1ـ2 نقض بلاارجاع    201
2ـ نقض به لحاظ نقص تحقيقات    202
3ـ2ـ نقض حكم به علت عدم صلاحيت دادگاه بدوي    203
4-2 نقض و ارجاع    204
گفتار دوم: فرايند رسيدگي و تصميمات دادگاه عالي عدالت    206
بند اول: فرايند رسيدگي دادگاه عالي عدالت    206
بند دوم: تصميمات دادگاه عالي عدالت    206
نتيجه‌گيري و پيشنهادات:    208
واژه‌نامه    219
منابع و مآخذ:    223
1) منابع فارسي    223
الف) كتب    223
ب) مقالات    225
ج) پايان‌نامه‌ها    226
2) منابع انگليسي    227